Bộ Công an đề xuất sửa đổi khái niệm phương tiện giao thông thông minh, làm rõ cấp độ tự động hóa, siết chặt hoạt động xe tự lái cấp độ cao để đảm bảo an toàn giao thông tại Việt Nam.
Siết chặt quản lý phương tiện giao thông thông minh nhằm đảm bảo an toàn
Trong hồ sơ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến an ninh, trật tự do Bộ Công an chủ trì xây dựng, nội dung sửa đổi Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ đang thu hút sự quan tâm, đặc biệt là quy định liên quan đến phương tiện giao thông thông minh, hay còn gọi là xe tự lái.
Bộ Công an cho rằng, với điều kiện hạ tầng giao thông và thực tế vận hành tại Việt Nam, xe tự lái cấp độ cao (tự động hóa hoàn toàn) hiện chưa phù hợp để lưu thông phổ biến và có nguy cơ gây tai nạn cao nếu không được quản lý chặt chẽ bằng cơ chế cấp phép riêng.
Làm rõ khái niệm và phân loại phương tiện giao thông thông minh
Theo quy định hiện hành, phương tiện giao thông thông minh được hiểu là xe cơ giới có thể tự động hóa một phần hoặc toàn bộ quá trình điều khiển, xác định lộ trình và xử lý tình huống.
Tuy nhiên, dự thảo sửa đổi đề xuất làm rõ lại khái niệm, chỉ còn bao gồm các phương tiện có khả năng tự động hóa toàn bộ các hoạt động điều khiển, nhằm phân biệt rõ với các loại xe chỉ có chức năng hỗ trợ lái.
Bộ Công an dẫn chứng căn cứ từ Thông tư 53/2024 và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 09:2024/BGTVT – được xây dựng phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế ISO/SAE PAS 22736:2021 – để xác định 5 cấp độ tự động hóa của phương tiện như sau:
● Cấp độ 1, 2, 3: Hỗ trợ người lái
Bao gồm các phương tiện có chức năng giữ làn đường, giữ khoảng cách, phanh khẩn cấp, hỗ trợ đỗ xe… Các chức năng này không thể thay thế hoàn toàn người lái, mà chỉ hỗ trợ trong phạm vi, điều kiện nhất định. Đây là cấp độ phổ biến hiện nay trên nhiều dòng xe tầm trung, cao cấp tại Việt Nam.
● Cấp độ 4, 5: Tự động hóa hoàn toàn
Là các phương tiện có khả năng điều khiển độc lập mà không cần người lái. Hiện các loại xe này mới đang được thử nghiệm tại Trung Quốc (Vũ Hán, Trùng Khánh, Bắc Kinh, Thượng Hải) và một số quốc gia phát triển như Mỹ, châu Âu. Tuy nhiên, mức độ an toàn vẫn đang được đánh giá, chưa đủ điều kiện triển khai đại trà.
Đề xuất quản lý theo cấp độ tự lái
Bộ Công an đề xuất phân loại quản lý phương tiện thông minh theo mức độ tự động hóa như sau:
-
Không hạn chế, không cần cấp phép đối với xe thuộc cấp độ 1 đến cấp độ 3, vì đây là xe có người điều khiển, các chức năng hỗ trợ giúp giảm căng thẳng, tăng tính an toàn và phù hợp với điều kiện giao thông tại Việt Nam.
-
Phải cấp phép và kiểm soát nghiêm ngặt với xe thuộc cấp độ 4 và cấp độ 5 – tức xe tự lái hoàn toàn. Các phương tiện này nếu muốn tham gia giao thông cần được xét duyệt kỹ lưỡng, kể cả trong trường hợp chạy thử nghiệm hoặc thuộc chương trình nghiên cứu phát triển.
Vì sao cần siết chặt xe tự lái tại Việt Nam?
Bộ Công an nhấn mạnh:
“Với hạ tầng hiện nay, xe tự động hóa toàn bộ chưa phù hợp để lưu thông tại Việt Nam. Việc vận hành đại trà có thể tiềm ẩn rủi ro và gây mất an toàn giao thông.”
Thực tế cho thấy, các quốc gia đi đầu về công nghệ xe tự lái cũng đang áp dụng nguyên tắc kiểm soát chặt và thận trọng. Không quốc gia nào cho phép xe tự lái hoàn toàn hoạt động tự do mà không có quy định giám sát, cấp phép, đánh giá độ tin cậy.
Hướng đến hành lang pháp lý minh bạch và an toàn
Đề xuất của Bộ Công an không chỉ đảm bảo tính phù hợp với thực tế Việt Nam, mà còn tạo tiền đề để xây dựng một hành lang pháp lý rõ ràng cho sự phát triển phương tiện giao thông thông minh trong tương lai.
Việc phân loại, kiểm soát và cấp phép theo cấp độ tự động hóa là cần thiết để:
-
Giảm thiểu rủi ro, bảo đảm an toàn giao thông
-
Khuyến khích đổi mới công nghệ có kiểm soát
-
Đảm bảo quyền và trách nhiệm của người sử dụng phương tiện