Theo luật sư, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, hành vi tung tin giả trong bối cảnh thiên tai, mưa lũ có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật.
Tình trạng tung tin giả trong bối cảnh mưa lũ gia tăng
Những ngày gần đây, khi mưa lũ tại miền Trung diễn biến phức tạp, nhiều tài khoản mạng xã hội đã đăng tải hình ảnh, video mô tả các cảnh tượng thương tâm, kèm theo thông tin chưa kiểm chứng về thiệt hại. Đáng lo ngại hơn, một số nội dung được tạo hoặc chỉnh sửa bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), khiến người xem khó phân biệt thật – giả. Thậm chí, nhiều bài viết kèm lời kêu gọi chuyển tiền từ thiện hoặc bán các sản phẩm phòng chống thiên tai để trục lợi từ sự lo lắng của người dân.
Ngày 21/11/2025, mạng xã hội lan truyền loạt tin “vỡ đập Am Chúa”, “vỡ đập Suối Dầu”, “người dân khu vực Chợ Ga, Nha Trang phải di dời”… gây hoang mang dư luận trong bối cảnh địa phương đang chịu ảnh hưởng nặng nề của mưa lũ. Công an xác định đây là thông tin bịa đặt và đã vào cuộc xử lý.
Tương tự, sự cố 100 can axit sunfuric của Nhà máy đường Tuy Hòa bị nước lũ cuốn trôi – vốn được cơ quan chức năng công khai minh bạch – lại bị thổi phồng thành “nhiều người chết do dính axit”, “cả vùng bị nhiễm độc”… Một số đối tượng còn bịa đặt “10 người tử vong khi lặn vớt tôm hùm”. Cơ quan chức năng khẳng định sự cố không gây thiệt hại về người và đang xác minh, xử lý các trường hợp tung tin bịa đặt.
Hành vi tung tin giả về thiên tai là hành vi bị nghiêm cấm
Việc phát tán thông tin bịa đặt, sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân hoặc gây thiệt hại cho kinh tế – xã hội, ảnh hưởng đến hoạt động của cơ quan nhà nước, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác là hành vi bị nghiêm cấm theo Luật An ninh mạng 2018 (điểm a khoản 1 Điều 8; khoản 5 Điều 16; điểm a khoản 1 Điều 18).
1. Xử phạt vi phạm hành chính
Luật sư Nguyễn Đức Hùng phân tích:
a) Phạt 50–70 triệu đồng đối với hành vi truyền đưa thông tin bịa đặt gây hoang mang
Theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP):
-
Phạt tiền từ 50.000.000 – 70.000.000 đồng.
-
Hình phạt bổ sung:
-
Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm;
-
Tước quyền sử dụng giấy phép thiết lập mạng xã hội 3–6 tháng.
-
-
Biện pháp khắc phục hậu quả:
-
Buộc gỡ bỏ thông tin sai sự thật;
-
Buộc thu hồi tên miền.
-
(Điểm d khoản 3, khoản 4, khoản 5 Điều 100)
b) Phạt 10–20 triệu đồng với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt qua mạng xã hội
-
Áp dụng theo Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi 14/2022/NĐ-CP).
-
Buộc gỡ bỏ thông tin vi phạm.
c) Mức phạt đối với cá nhân bằng 1/2 mức phạt tổ chức
Các mức phạt trên áp dụng cho tổ chức; cá nhân vi phạm phải nộp 50% mức phạt tương ứng.
2. Truy cứu trách nhiệm hình sự
Tùy nội dung, mục đích và hậu quả, người vi phạm có thể bị truy cứu theo một trong ba tội danh sau:
a) Tội Vu khống – Điều 156 Bộ luật Hình sự
Áp dụng với hành vi:
-
Bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật;
-
Gây thiệt hại đến danh dự, nhân phẩm hoặc quyền lợi của người khác.
Mức phạt:
-
Phạt tiền 10 – 50 triệu đồng;
-
Phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm;
-
Hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 7 năm.
-
Có thể bị phạt bổ sung:
-
Phạt tiền 10 – 50 triệu đồng;
-
Cấm hành nghề hoặc chức vụ 1–5 năm.
-
b) Tội Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông – Điều 288 BLHS
Áp dụng nếu hành vi:
-
Thu lợi bất chính từ 50–200 triệu đồng;
-
Gây thiệt hại từ 100–500 triệu đồng;
-
Hoặc gây dư luận xấu làm giảm uy tín cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Mức phạt:
-
Phạt tiền 30–1.000 triệu đồng;
-
Cải tạo không giam giữ đến 3 năm;
-
Hoặc phạt tù 6 tháng đến 7 năm.
-
Hình phạt bổ sung: phạt tiền 20–200 triệu đồng, cấm hành nghề 1–5 năm.
c) Tội Tuyên truyền chống Nhà nước – Điều 117 BLHS
Áp dụng với hành vi:
-
Làm, tàng trữ, phát tán thông tin bịa đặt
-
Với mục đích chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Mức phạt:
-
Từ 5 năm đến 20 năm tù.
3. Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại
Ngoài các chế tài trên, người vi phạm còn phải bồi thường toàn bộ thiệt hại theo Bộ luật Dân sự 2015:
-
Chi phí khắc phục hậu quả;
-
Thiệt hại vật chất, tinh thần đối với người bị ảnh hưởng.
4. Cảnh báo và khuyến nghị từ chuyên gia pháp lý
Luật sư Nguyễn Đức Hùng nhấn mạnh:
-
Việc phát tán tin giả trong bối cảnh thiên tai có thể khiến người dân vùng lũ hoảng loạn, di chuyển tự phát, gây nguy hiểm cho bản thân và cản trở lực lượng cứu hộ.
-
Một số đối tượng còn lợi dụng nỗi đau của đồng bào để trục lợi, câu view, kêu gọi từ thiện trái phép — đây là hành vi phi đạo đức và vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
Khuyến nghị với người dân:
-
Chỉ tiếp nhận và chia sẻ thông tin từ nguồn chính thống.
-
Cảnh giác với tin giật gân, thiếu dẫn chứng.
-
Kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ.
-
Tích cực lan tỏa thông tin hữu ích cho công tác cứu trợ.
-
Kịp thời báo cáo các trường hợp tung tin thất thiệt.
Luật sư cũng đề nghị lực lượng chức năng tăng cường biện pháp nghiệp vụ, rà soát và xử lý nghiêm các trường hợp tung tin giả để đảm bảo an ninh trật tự trên không gian mạng.